Liên kết website


Trang chủThông tin kinh tế, xã hội

Nét đẹp trong nghề chạm khắc đá ở Đồng Nai

Đăng ngày: 30/09/2016
​Tại Ðồng Nai, có những nghề thủ công sớm ra đời từ nhiều thế kỷ trước như: nghề rèn, điêu khắc gỗ, đúc đồng… Qua bao cuộc đổi thay, một số nghề đã dần dần bị mai một nhưng chỉ có nghề điêu khắc đá vẫn luôn tồn tại và phát triển cho đến ngày nay.

​Nghề điêu khắc đá ở Ðồng Nai đã xuất hiện cách đây hơn 300 năm, tập trung chủ yếu khu vực quanh chân núi Bửu Long, cách trung tâm TP. Biên Hòa chừng 2km, nơi có phần lớn là loại đá Anderzit, một loại đá thông dụng trong các ngành điêu khắc và xây dựng.

Ðể có được một tác phẩm nghệ thuật từ đá, đòi hỏi người thợ phải có tính tỉ mỉ, công phu, tinh khéo về các mặt kỹ thuật, mỹ thuật và kể cả tinh ý đáp ứng yêu cầu sở thích của quần chúng tiêu thụ qua nhiều thời kỳ. Do cha truyền con nối, người thợ chạm khắc đá Bửu Long không theo trường lớp chính quy nào như một số nghề khác. Họ có thể trở thành người thợ giỏi, có kỹ năng riêng biệt với đôi tay tài hoa và óc nhận thức sáng tạo tinh tế, phần lớn là do sự kiên trì và tấm lòng yêu nghề. Ðể trở thành một người thợ chạm khắc đá thực thụ, người học việc phải qua ít nhất hai năm ròng để học nghề. Họ học đủ mọi thứ, từ tư thế ngồi, cách thức đục tới việc sử dụng những công cụ thật đơn giản, thô kệch như búa, đục, nêm, sọ bằm, ống mực… Họ phải học mọi tư thế và vị trí làm việc để phù hợp với thao tác nhằm tránh hướng mảnh đá vụn có thể bắn văng trúng vào người gây thương tích. Họ cũng học cách biết giữ gìn, tôn trọng công cụ hành nghề. Họ học cả lời ăn tiếng nói.

 ld_hinh1_300916.jpg
Chế tác đá mỹ nghệ tại cơ sở Tân Phát Hưng (Bửu Long, Biên Hòa) 

Người chuyên chẻ lấy đá trên núi, đem chở về các cơ sở chạm khắc được gọi là làm đá sống. Những người ngồi tại cơ sở chế tác ra sản phẩm gọi là làm đá chín. Trong số các công cụ dùng để chế tác, ống mực giữ một vai trò rất quan trọng đối với người thợ của làng nghề làm đá. Theo tập tục của nghề là không bao giờ được bước ngang qua ống mực hoặc là để ống mực nằm ở dưới đất. Sau công việc lấy mực trên đá theo kích cỡ, hình dáng sản phẩm đã định, người thợ mang cất ống mực, hoặc là để vào nơi cao ráo, sạch sẽ. Sự kiêng cữ theo tín ngưỡng, còn hàm ý là phải biết giữ gìn, tôn trọng dụng cụ hành nghề, bởi nó đã nuôi sống cuộc đời người theo đuổi nghề và biết hãnh diện, tin tưởng với nghề. Ðây là một đạo đức nghề nghiệp theo cổ truyền của dân ta. Và đó cũng là nét văn hóa, học thức của người lao động chân tay.

Thợ chạm khắc bao giờ cũng làm ra những sản phẩm dư thêm một vài phân so với yêu cầu kích cỡ đặt hàng ban đầu, với hàm ý cầu chúc người chủ món hàng có được sự dư dả trong cuộc sống. Ðây là cách làm ăn tế nhị rất đáng ngưỡng mộ. Những sản phẩm làm ra chẳng may bị lỗi hay sai sót, dù chỉ là chi tiết nhỏ đều được người thợ vui vẻ bỏ đi làm lại cái khác, chứ không tận dụng cái lỗi hư sửa lại. Cách giải quyết này có mục đích nhằm để cho chủ món hàng về sau làm ăn suôn sẻ, được may mắn luôn. Giá cả từng món hàng các loại đều được quy định cụ thể, tránh kiểu mua bán xô bồ, mâu thuẫn giữa các nhóm cùng hành nghề với nhau.

Các dạng hình và thể loại sản phẩm gồm có nhiều thứ, từ các vật liên quan tới thờ cúng như bia mộ, búp sen, nhà mồ, tượng, tới các dụng cụ nghề nghiệp như cối xay, cối giã, táng cột, táng kê nhà, ly, chén, bộ đồ trà… Tất cả đều được sản xuất với một khối lượng lớn với nhiều mẫu mã đa dạng. Và những vật đó đã trở thành vật “biết nói” và “có hồn”. Với óc sáng tạo đa năng, người thợ chạm khắc đá Bửu Long cũng sản xuất ra nhiều tác phẩm mỹ thuật có giá trị cao như tượng Phật, Thánh, tượng tứ linh long, lân, quy, phụng. Tất cả những sản phẩm cao cấp này dùng để trang trí những chốn tôn nghiêm như đền, chùa, miếu mạo, nhà thờ, các dinh thự và tại các công viên. Ngoài ra, còn có các hòn non bộ, là những sản phẩm vốn yêu cầu trình độ mỹ thuật cao để tăng vẻ mỹ quan cho cả một khu vực thiên nhiên cần được bảo tồn.

Từ lâu nay, nghề chạm khắc đá Bửu Long không chỉ dừng lại tại một làng dưới chân núi, mà lan tỏa qua vùng Vĩnh Cửu. Hơn nữa, cũng chẳng phải chỉ riêng tại tỉnh Ðồng Nai, nghề này còn lan rộng cả vùng miền Ðông Nam bộ, thậm chí cũng tới vùng sông nước miền Tây Nam bộ, là vùng mà cư dân rất ưa thích và có nhu cầu không nhỏ về việc sử dụng đá (nhất là nhu cầu dùng đá làm mộ bia, hay kê táng cột nhà ở những nơi thấp trũng). Các chế phẩm từ đá Bửu Long còn được dùng xây dựng đình miếu, nhà cửa, nhà mồ và nhiều nơi khác cần được xây dựng, trang trí vững chắc, chẳng hạn như cầu, đường…

Phụng Võ